Soruşturma
Takdim
Modernite sadece kullandığımız araç-gereçte ya da içinde yaşadığımız fizik ortamlarda değil, aynı zamanda kafalarımızın içindeki temelli değişimleri, dönüşümleri ifade ediyor. “Şu anda” ve “burada” olan dışında başka bir hayatı çoğu zaman tasavvur dahi edemiyoruz. "Elektrik olmasaydı ne olurdu?" sorusunu aklımıza bile getirmek istemiyoruz mesela. Bu yüzden Edison'un –sahih bir imana sahip değil idiyse– cenneti hak edemeyeceğini söyleyenleri kolayca "bağnazlıkla", "geri kafalılıkla" itham edebiliyoruz. Elektriğin keşfini iman ile eşdeğer kılacak kadar yücelten bu ruh hali elbette önceki nesilleri imanda, takvada ve emr-i ma'ruf nehy-i münkerde örnek almak yerine, elektriği icat edecek ya da modern şehirler kuracak kadar dünyevîleşmedikleri için suçlayacaktır. Modernitenin zihnimize, din ve dünya algımıza ne ölçüde nüfuz ettiğini, Müslümanlığımızı ne ölçüde dönüştürdüğünü tam anlamıyla fark edebildiğimiz söylenemez. Bunu her Müslüman fert kendi kalbinde ve ruhunda muhasebe edecektir. Ancak bu muhasebenin gerektiği gibi yapılabilmesi, elbette modernite hakkında yeterli bilgi sahibi olmaya bağlıdır. Modernite konusunda kafa yormuş, eser vermiş mütehassısların aşağıdaki sorulara verdiği cevaplar bu noktada ufuk açıcı olacaktır:
1. Modernizmi nasıl tarif edersiniz?
2. Modernizmin genel olarak “din”, özel olarak “İslam'a” bakışı hakkında neler söyleyebilirsiniz? Modernizmin hâkim olduğu bir zaman ve mekânda İslam, Allah'ın muradına uygun biçimde anlaşılıp yaşanabilir mi?
3. Modernizm diye bir olgunun farkında olmayan sokaktaki insanın hayatı ve İslam algısı modernizmden nasıl etkilenmektedir? Müslümanların inanç, amel ve ahlakında bu etkinin somut göstergeleri sizce nelerdir?
4. Modernleştirme olgusunu tecdid-teceddüd gibi İslamî kavramlarla açıklamak mümkün müdür?
5. Bütün toplumları etkisi altında bulunduran modernizmin tek panzehirinin İslam olduğu tesbiti doğruysa, bu tesbitin somut delilleri sizce nelerdir?
***
Inquiry
Introduction
Modernity does not solely signify the changes in the implements and articles we use in the physical environment, but also foundational changes in our minds. Many a time we cannot even conceive of a life that is beyond the “here” and “now”; for example, we do not to want even consider the question of “what would happen if we did not have electricity?” For this reason we can comfortably accuse those who state that Edison is not deserving of entering jannah /paradise – if he did not have a genuine faith - with “backwardness” or “bigotry”. Instead of taking the previous generations an example in iman (faith), taqwa (godfearing/piety) and amr bil ma’ruf and nahy an’el munkar (commanding goodness and forbidding bad behaviour), this state of mind which exalts the discovery of electricity with faith naturally accuses the previous generations of not being worldly enough to discover electricity or to build modern cities. It cannot be said that we fully understand the penetration of modernity into our minds, or our perception of religion and the world, nor the transformation it brings to our Muslim-ness. Every Muslim person will reckon this in their own heart and soul. But making this reckoning adequately is only possible with satisfactory information about modernity. We hope that the answers given to the following question by experts who have thought and written about modernity will open new horizons for the readers.
1. How would you describe modernism?
2. What can you tell us about the perspective of modernism on “religion” in general and on “Islam” in particular? Is it possible to practice Islam according to the will of Allah at a time and place in which modernism is predominant?
3. How is the perception of a layperson who is not aware of the perception of modernism itself, influenced by modernism? What are some tangible examples of this influence on the belief, practice and morality of Muslims?
4. Is it possible to describe modernism with Islamic concepts such as tajdid and tajaddud?
5. If the determination that Islam in the only antidote for modernism, something that has taken societies under its influence, is true, what are the substantial proofs of this?
استفسارات
تقديم
العصرنة أو الحداثة لا تفيد التحول والتغير في الأدوات واللوازم التي نستعملها والأواسط المادية التي نعيش فيها فقط، بل تفيد التحولات والتغيرات الأساسية التي وقعت في أعماق عقولنا وأذهاننا أيضا، وفي كثير من الأحيان لا نستطيع أن نتصور حياة دون التي نعيشها "الآن" والتي "هاهنا"، على سبيل المثال ما نريد حتى ورود سؤال ببالنا "يا ترى لو لم تكن الكهرباء ماذا كنا نفعل؟" ومن هنا نتهم الذين يقولون بأن أديسون مخترع الكهرباء لن يستحق الجنة إن لم يكن صاحب إيمان مقبول عند الله بـــ"التعصب الأعمى والرِّجعِية" بكل سهولة، والحالة الروحية التي تجِل وتمجد من قدر اختراع الكهرباء إلى درجة أنها تسويها بالإيمان لا شك أنها بدلا من أن تتخذ الأجيال السابقة قدوة في الإيمان والتقوى والأمر بالمعروف والنهي عن المنكر ستتهمهم بعدم كونهم دنيويين حتى يخترعوا الكهرباء أو يعمروا مُدنا معاصرة مثل التي نعيش فيها الآن.
ولا يمكن أن نقول بأننا على وعي حق الوعي بما أحدثته الحداثة من التحولات في فهمنا وأبعاد سطوتها على عقولنا وعلى أي درجة أثَّرت في فهمنا وتقييمنا للدين والدنيا، إن محاسبة هذا الأمر سيتم في قلب كل فرد مسلم وعقله، ولكن كي تكون هذه المحاسبة محاسبة كما ينبغي فلا بد من المعرفة الكافية الشافية بموضوع الحداثة، ونأمل بأن أجوبة المتخصصين -الذين تعمقوا في دراسة هذا الموضوع وألفوا الكتب في هذا المجال- عن الأسئلة الآتية ستفتح آفاقا منيرة للقراء:
١- كيف تعرِّفون الحداثة؟
٢- ماذا يمكن أن تقولوا في نظرة الحداثة للدين بشكل عام وللإسلام بشكل خاص؟ وهل يمكن أن تقام حياة إسلامية في زمان ومكان تسيطر عليهما الحداثة؟
٣- كيف تتأثر حياة رجل الشارع الذي لم ينتبه إلى مفهوم الحداثة وكيف يتأثر بها فهمه للدين؟ ما هي العلامات الملموسة لهذا التأثير على عقيدة المسلمين وأعمالهم وأخلاقهم؟
٤- هل يمكن تفسير الحداثة الإسلامية بمصطلحات مثل التجديد أو التجدد أم أنها انحراف عن لب الدين الإسلامي؟
٥- إذا صح أن البلسم الوحيد للوقاية من الحداثة التي هيمنت على كافة المجتمعات هو الإسلام فما هي الأدلة الملموسة على ذلك حسب رأيكم؟
